Trần Quốc Sĩ
10-8-2026
Cô Havi Nguyen lớn lên tại Baytown, một vùng ngoại ô cách Houston khoảng 25 dặm về phía đông. Cha mẹ cô là người Việt Nam nhập cư. Họ cùng nhau điều hành một tiệm nail nhỏ.
Cuối tuần và trong những kỳ nghỉ hè, Havi phụ việc ở tiệm. Cô đứng quầy tính tiền, lau sàn nhà, sơn móng tay cho khách.
Nhưng ngoài những công việc thường thấy trong một gia đình nhập cư, cô bé Havi còn phải gánh một trách nhiệm mà ít đứa trẻ nào cùng tuổi phải đảm nhận. Đó là thay cha mẹ nộp đơn xin Medicaid, gia hạn quyền lợi và thu xếp việc khám bệnh cho các em.
“Ngay từ nhỏ, tôi đã phải lo việc nộp đơn xin Medicaid, gia hạn quyền lợi và nhắc nhở các đứa em gái đi khám sức khỏe đúng nơi, đúng hẹn,” cô kể. “Hoàn cảnh ấy buộc tôi phải trưởng thành rất nhanh và sớm gánh vác trách nhiệm.”
Ngày nay, ở tuổi 26, Havi Nguyen là người sáng lập công ty Abby Care, một công ty khởi nghiệp đang giúp những người chăm sóc thân nhân được đào tạo, được cấp chứng nhận và được trả lương cho công việc mà lâu nay họ vẫn âm thầm làm không công.
Khi tình yêu trở thành công việc toàn thời gian
Ba năm trước, trong buổi hẹn đầu tiên tại một nhà hàng sushi ở Colorado Springs, ông Jesse Vega thẳng thắn nói với bà Deaunda Lira rằng ông mắc bệnh động kinh và thường lên những cơn co giật dữ dội.
“Chuyện đó có thể khiến bà sợ,” Jesse, nay 49 tuổi, nhớ là ông đã “cảnh báo” bà Deaunda khi hai người mới gặp nhau.
Deaunda, 52 tuổi, ban đầu quả thật có phần sợ, nhất là sau lần đầu tiên tận mắt chứng kiến Jesse lên cơn. Nhưng rồi bà nghĩ: “Ông ấy đẹp trai quá, thôi thì mình phải thử xem sao”.
Jesse mắc bệnh từ năm 2002, khi mới 25 tuổi. Ban đầu là những cơn co giật tương đối nhẹ, mặt đỏ bừng, buồn nôn, rồi ngửi thấy một mùi giống như amoniac. Có ngày những cơn ấy xảy ra đến 60 lần, khiến ông kiệt sức.
Về sau, bệnh trở nặng, chuyển sang những cơn co giật toàn thân dữ dội. Người ông rung, bắp thịt cứng đờ, ói mửa, cắn vào lưỡi và mất khả năng kiểm soát tiểu tiện hoặc đại tiện.
Hai người kết hôn năm 2023. Deaunda bỏ việc làm thanh toán y tế, với mức lương gần 50,000 đô-la một năm, để ở nhà chăm sóc chồng. Jesse cũng phải nghỉ việc tại Bộ Quốc phòng vì lý do sức khỏe. Khi cả hai đều không còn thu nhập, đôi vợ chồng mới cưới ở tuổi trung niên phải dọn về sống chung với cha của Jesse.
Tháng 12 năm 2025, thông qua một chương trình hỗ trợ người khuyết tật, họ biết đến Abby Care. Công ty này giúp Deaunda được đào tạo và trở thành một nhân viên chăm sóc có giấy phép. Nhờ vậy, bà có thể được trả lương cho công việc vốn đã chiếm trọn đời mình. Tại Colorado, mức lương bắt đầu mà bà ấy nhận là ít nhất 20 đô la một giờ.
Đối với Jesse và Deaunda, số tiền lương không chỉ là một khoản thu nhập. Mà nó còn là sự thừa nhận rằng chăm sóc một người bệnh nặng là một công việc thật sự đòi hỏi thời gian, kỹ năng, sức lực và những hy sinh rất lớn.
Một ngàn tỉ đô-la cho công việc không lương
Havi Nguyen xem Abby Care như một giải pháp cho một vấn đề nghịch lý lâu nay của hệ thống y tế Mỹ. Nhu cầu chăm sóc tại nhà ngày càng cao, trong khi hàng chục triệu người đang phải bỏ việc hoặc hy sinh sự nghiệp để chăm sóc thân nhân mà không được trả lương.
Theo một bản báo cáo của AARP, trong năm 2024, khoảng 59 triệu người Mỹ đã dành gần 50 tỉ giờ để chăm sóc miễn phí cho những thân nhân trưởng thành. Nếu được trả lương với mức trung bình $20.41 một giờ, công sức ấy sẽ tương đương khoảng một ngàn tỉ đô la tiền lương.
Một nghiên cứu của Đại học Pennsylvania còn ước tính rằng mỗi người chăm sóc không lương có thể mất từ $80,000 đến $100,000 mỗi năm do mất thu nhập, bỏ lỡ cơ hội thăng tiến và chịu những thiệt thòi khác trong cuộc sống.
Công ty Abby Care ra đời để giúp họ được trả công.
Về căn bản, công ty hoạt động như một cơ sở cung cấp dịch vụ Medicaid, dựa trên các quy định cho phép thân nhân được trả lương để chăm sóc các bệnh nhân hội đủ điều kiện và cần được chăm sóc lâu dài, chẳng hạn như người mắc chứng tự kỷ, bại não hoặc người cao tuổi.
Người chăm sóc sẽ trở thành nhân viên của Abby Care. Công ty nhận tiền Medicaid từ các hãng bảo hiểm, rồi dùng nguồn tiền ấy để trả lương cho họ.
Trước khi bắt đầu, họ phải học các khóa trên mạng để lấy chứng nhận của tiểu bang và tham dự 2 ngày huấn luyện trực tiếp về các kỹ thuật như hồi sức tim phổi (CPR) và thủ thuật Heimlich để cứu người bị mắc nghẹn.
Sau đó, họ làm việc với một trong số khoảng 80 y tá của Abby Care để lập kế hoạch chăm sóc cá nhân cho từng bệnh nhân. Ứng dụng (application) của công ty giúp họ ghi giờ làm việc, cập nhật hồ sơ y tế và đặt câu hỏi cho một trợ lý y khoa dựa trên trí tuệ nhân tạo.
Cô Havi tin rằng Abby Care có thể thay đổi lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tại gia như Uber đã làm với ngành taxi hay Airbnb đã làm với ngành khách sạn.
“Tại sao chúng ta không hình dung lại một mô hình chăm sóc, hay rộng hơn là một hệ thống y tế mới, trong đó người thân hoặc cha mẹ — những người hiểu bệnh nhân hơn ai hết — có thể trực tiếp đảm nhiệm việc chăm sóc?” cô hỏi.
Từ kinh nghiệm riêng đến một mô hình mới
Năm 16 tuổi, Havi bắt đầu học viết chương trình điện toán vì muốn làm trò chơi điện tử. Sau đó, cô nhận học bổng để theo học ngành khoa học điện toán tại Đại học Columbia và làm thực tập mùa hè tại Google và Facebook.
Công việc toàn thời gian đầu tiên của cô là tại Songbird, một công ty khởi nghiệp về trị liệu ở San Francisco. Tại đây, cô nhận thấy việc tìm dịch vụ chăm sóc tại nhà cho trẻ em mắc chứng tự kỷ khó khăn đến mức nào. Kinh nghiệm ấy, cộng với những năm tháng tự mình xoay xở với Medicaid cho gia đình, đã gieo mầm cho ý tưởng thành lập Abby Care.
Việc trả lương cho thân nhân chăm sóc người bệnh thật ra không hoàn toàn mới. Từ đầu thập niên 1980, một số chương trình Medicaid đã cho phép bệnh nhân được chăm sóc dài hạn tại nhà thay vì phải vào viện dưỡng lão hoặc các cơ sở chăm sóc tập trung.
Nhưng Havi muốn tiến xa hơn. Cô hình dung việc thân nhân có thể được huấn luyện để thực hiện cả những công việc mang tính y khoa, chẳng hạn như chăm sóc máy trợ thở hoặc cho bệnh nhân ăn bằng ống.
Khi bắt đầu nghiên cứu, cô phát hiện rằng Colorado đã có một chương trình như vậy từ năm 2001. Tuy nhiên, lúc ấy chỉ có 3 tiểu bang cho phép cách chăm sóc kiểu này; hai tiểu bang còn lại là New Hampshire và Arizona.
“Tôi đã phải đứng trước một quyết định rất khó khăn”, cô kể. “Liệu tôi có thật sự muốn thành lập một công ty mà mô hình kinh doanh chỉ có thể hoạt động ở vỏn vẹn vài tiểu bang hay không?”
Nhưng rồi cô nghĩ đến Uber — một công ty từng phải tranh đấu quyết liệt để được hoạt động tại mỗi thị trường mới. Havi quyết định chọn Colorado làm nơi để chứng minh mô hình kinh doanh, sau đó tìm cách thuyết phục các tiểu bang khác thay đổi quy định.
Đại dịch đã tạo ra một bước ngoặt, mở ra cơ hội. Khi người dân muốn ở nhà để tránh lây nhiễm, nhiều tiểu bang bắt đầu mở rộng các chương trình chăm sóc tại gia. Hiện nay, theo Havi, 37 tiểu bang đã cho phép chương trình chăm sóc do Abby Care cung cấp, mặc dù công ty mới chỉ hoạt động tại 8 tiểu bang.
Từ tiệm nail đến công ty trị giá 225 triệu đô la
Năm ngoái, Abby Care đạt doanh thu 15 triệu đô la. Những quỹ đầu tư danh tiếng như Sequoia Capital, Thrive Capital và Khosla Ventures đã rót tổng cộng 45 triệu đô la vào công ty. Trong cuộc đánh giá gần đây nhất, công ty được định giá 225 triệu đô la.
Nhờ thành công ban đầu và triển vọng phát triển rộng lớn, Abby Care được Forbes đưa vào danh sách “Các công ty khởi nghiệp tỉ đô” năm 2026 — gồm những doanh nghiệp được xem là có nhiều khả năng trở thành “kỳ lân”, tức là đạt mức định giá ít nhất 1 tỉ đô la.
Dẫu vậy, Abby Care vẫn phải đối mặt với nhiều rủi ro. Vì nguồn thu nhập gắn liền với Medicaid, bất kỳ thay đổi chính sách nào cũng có thể làm đảo lộn mô hình kinh doanh của Abby Care.
Đạo luật “One Big Beautiful Bill” của Trump cắt giảm hơn một ngàn tỉ đô la ngân sách y tế, đồng thời đặt thêm những hạn chế và điều kiện lao động đối với người muốn tiếp tục được hưởng Medicaid.
Một số tiểu bang nơi Abby Care đang hoạt động, trong đó có Colorado và Indiana, đã đề nghị cắt mạnh tiền trả cho người chăm sóc thân nhân.
Một thách thức khác là nạn gian lận trong lĩnh vực chăm sóc tại nhà. Các nhà đầu tư tin rằng hệ thống ghi chép điện tử và các công cụ sử dụng trí tuệ nhân tạo của Abby Care có thể giúp theo dõi công việc, phát hiện những giờ khai gian và hạn chế thất thoát tiền Medicaid.
Trả công cho tình thương và trách nhiệm
Trước khi Deaunda bỏ việc để chăm sóc chồng, đã có lần Jesse đến thăm cha mình rồi đột nhiên không trả lời điện thoại. Bà vội tìm đến và thấy ông nằm bất tỉnh, mặt bầm tím vì té ngã trong lúc lên cơn co giật. Deaunda lập tức đưa ông vào phòng cấp cứu.
Lần cấp cứu ấy tốn khoảng $80,000.
Không ai có thể bảo đảm rằng một tai nạn tương tự sẽ không bao giờ xảy ra nữa. Nhưng giờ đây, ít nhất họ có thể yên tâm rằng Deaunda luôn ở bên Jesse khi ông cần — và bà được trả lương cho công việc đã buộc bà phải từ bỏ nghề nghiệp của mình.
Câu chuyện của Abby Care có ý nghĩa vượt xa thành công của một công ty khởi nghiệp hay niềm hãnh diện về một cô gái gốc Việt thành đạt trên đất Mỹ. Nó còn khiến chúng ta nhìn lại công việc chăm sóc người thân, một sự hy sinh lâu nay thường bị xem là bổn phận đương nhiên trong gia đình nên ít khi được ghi nhận đúng mức.
Abby Care không biến tình thương thành một món hàng. Công ty chỉ thừa nhận một sự thật mà xã hội thường bỏ qua. Việc chăm sóc người thân là một công việc nặng nhọc, đòi hỏi kỹ năng, thời gian và sự hy sinh. Những người âm thầm gánh vác công việc ấy xứng đáng được huấn luyện, được hỗ trợ và được trả công đàng hoàng.
Phỏng dịch và biên soạn theo bài viết của Richard Nieva trên Forbes, ngày 28 tháng 7 năm 2026.